De vraag «is oxymetholon legaal» heeft geen eenduidig antwoord: de juridische status hangt af van het land, het doel (medisch gebruik, sport, handel) en van welke handeling het gaat — aanschaf, bezit, verkoop of invoer. De redactie legt uit hoe drie niveaus van regulering werken — farmaceutisch recht, strafrecht en antidopingregels — en waarin de benaderingen van Oekraïne en de landen van de Europese Unie verschillen.
Drie niveaus van regulering
Het eerste niveau is de farmaceutische wetgeving. Oxymetholon is een geneesmiddel, dus de productie, registratie, reclame en verstrekking ervan worden geregeld door de regels voor de handel in geneesmiddelen. Als het middel in een land geregistreerd is, wordt het op recept verstrekt; is het niet geregistreerd, dan mag het niet legaal in apotheken worden verkocht.
Het tweede niveau is het straf- en bestuursrecht. Dat bepaalt welke handelingen met bepaalde stoffen strafbaar zijn en welke straf daarop staat. Voor anabole steroïden verschillen de benaderingen sterk per land: van volledige straffeloosheid van persoonlijk bezit tot strafrechtelijke aansprakelijkheid voor het enkele bezit.
Het derde niveau zijn de sportieve antidopingregels. Die gelden onafhankelijk van de nationale wetgeving en zijn van toepassing op sporters die onder de jurisdictie van antidopingorganisaties vallen. Zelfs als bezit van het middel in een land niet strafbaar is, betekent aantreffen ervan in een monster voor een sporter diskwalificatie.
Deze niveaus worden vaak verward. Zo kan de zin «in land X zijn steroïden legaal» alleen betekenen dat er voor persoonlijk bezit geen strafrechtelijke aansprakelijkheid geldt, maar niet dat ze vrij verkocht of ingevoerd mogen worden.
Oxymetholon in Oekraïne
Voor legale medische handel moet een geneesmiddel in Oekraïne opgenomen zijn in het Staatsregister van Geneesmiddelen. Of een oxymetholonpreparaat op dit moment geregistreerd is, kun je nagaan in het openbare register op de website van het Ministerie van Volksgezondheid. Is er geen registratie, dan is legale verkoop via de apotheek onmogelijk en is het product op de markt niet-geregistreerd.
Het Wetboek van Strafrecht van Oekraïne bevat artikel 321, dat aansprakelijkheid vaststelt voor het illegaal produceren, vervaardigen, aanschaffen, vervoeren, verzenden, bewaren met het oog op verkoop of het verkopen van giftige of sterk werkende stoffen en geneesmiddelen die geen verdovende of psychotrope middelen zijn. Of een concrete stof onder dit artikel valt, wordt bepaald door lijsten die zijn vastgesteld door de bevoegde instanties, en door de praktijk van deskundigenonderzoek.
Daarnaast voorziet de Oekraïense wetgeving in aansprakelijkheid voor de handel in vervalste geneesmiddelen (artikel 321-1 Sr) en voor smokkel. De invoer van niet-geregistreerde receptplichtige middelen per post of over de grens zonder vergunningsdocumenten kan douane- en strafrechtelijke gevolgen hebben.
Oekraïne heeft het Internationaal Verdrag van UNESCO tegen doping in de sport en het Antidopingverdrag van de Raad van Europa geratificeerd. Het Nationaal Antidopingcentrum voert dopingcontrole uit overeenkomstig de Wereld Antidoping Code. De wetgeving op dit gebied verandert regelmatig, daarom raadt de redactie aan de actuele versies van de regelgeving te controleren op het officiële portaal van de Verchovna Rada.
Europese Unie: gemeenschappelijk kader en nationale wetten
In de EU wordt de handel in geneesmiddelen geregeld door Richtlijn 2001/83/EG, die voor elk geneesmiddel een handelsvergunning vereist en de criteria voor verstrekking op recept vaststelt. Androgenen behoren tot de receptplichtige middelen. Oxymetholon is lang niet in alle lidstaten als geregistreerd middel beschikbaar.
De strafrechtelijke aansprakelijkheid voor handelingen met anabole steroïden is op EU-niveau niet uniform. Elke staat bepaalt die zelf, en de verschillen zijn groot. Hieronder staan algemene voorbeelden van benaderingen; de details en drempels veranderen, dus de tabel is geen juridisch advies.
| Land / jurisdictie | Algemene benadering | Rechtsgrondslag (voorbeeld) |
|---|---|---|
| Oekraïne | Handel op recept alleen van geregistreerde geneesmiddelen; aansprakelijkheid voor illegale verkoop van sterk werkende stoffen en vervalsingen | Sr van Oekraïne, art. 321, 321-1 |
| Duitsland | Verbod op de handel in dopingstoffen; strafrechtelijke aansprakelijkheid voor bezit van een hoeveelheid boven de vastgestelde drempel | Anti-Doping-Gesetz (AntiDopG), 2015 |
| Zweden | Verbod op productie, verkoop, bezit en gebruik van dopingstoffen buiten een medisch doel | Wet inzake het verbod op bepaalde dopingmiddelen, 1991 |
| Italië | Strafrechtelijke aansprakelijkheid voor doping en handel in dopingstoffen | Wet nr. 376/2000 |
| Denemarken | Strafrechtelijke aansprakelijkheid voor handel in en bezit van anabole steroïden | Nationale wetgeving inzake dopingstoffen |
| Ter vergelijking: VS | Anabole steroïden — gereguleerde stoffen van Lijst III | Anabolic Steroid Control Act, 1990 |
Voor mensen die reizen is het belangrijk te begrijpen: de invoer van een middel in een land met strengere wetgeving kan een strafbaar feit worden, ook al was het bezit ervan in het land van vertrek niet strafbaar. De douaneautoriteiten van de EU handelen bovendien binnen de regels inzake vervalste geneesmiddelen, ingevoerd door Richtlijn 2011/62/EU.
Europese rechtshandhavingsinstanties voeren samen met Interpol en Europol regelmatig operaties uit tegen de illegale onlineverkoop van geneesmiddelen en dopingmiddelen. Anabole steroïden komen steevast voor onder de in beslag genomen producten.
Antidopingregels voor sporters
Oxymetholon wordt rechtstreeks genoemd in de Verboden Lijst van het Wereld Antidoping Agentschap (WADA) in rubriek S1.1 «Anabole androgene steroïden». Stoffen van deze klasse zijn te allen tijde verboden — zowel tijdens als buiten wedstrijden.
Overeenkomstig de Wereld Antidoping Code geldt het beginsel van strikte aansprakelijkheid: de sporter is verantwoordelijk voor elke verboden stof die in zijn monster wordt aangetroffen, ongeacht de intentie. De standaardsanctie voor een eerste overtreding in verband met anabole steroïden kan oplopen tot vier jaar diskwalificatie, tenzij de sporter verzachtende omstandigheden aantoont.
De antidopingregels gaan niet alleen over de aanwezigheid van een stof in een monster. Ook het bezit van verboden stoffen, de verspreiding ervan en het bevorderen van het gebruik door anderen worden als overtredingen beschouwd. Ook trainers en medisch personeel kunnen aansprakelijk zijn.
Voor een sporter met een reële medische behoefte aan een verboden middel bestaat er een procedure voor therapeutisch gebruik (TUE). Die wordt vooraf verkregen via de betreffende antidopingorganisatie op basis van medische documentatie.
Praktische gevolgen en veelvoorkomende misverstanden
De meest voorkomende fout is de overtuiging dat het uitblijven van straf voor persoonlijk bezit «legaliteit» betekent. In werkelijkheid betekent een aankoop bij een verkoper zonder vergunning in de meeste gevallen deelname aan illegale handel, en het product zelf kan een vervalsing zijn.
- De juridische status wordt afzonderlijk bepaald voor elke handeling: aanschaf, bezit, invoer, overdracht aan anderen.
- De wetgeving verandert, daarom kan informatie uit forums en oude artikelen achterhaald zijn.
- Voor sporters gelden de antidopingregels onafhankelijk van de nationale wetten.
- Medisch gebruik is alleen mogelijk op voorschrift van een arts en alleen met een geregistreerd middel.
Nog een fout is te denken dat sport «op amateurniveau» niet onder dopingcontrole valt. Veel nationale federaties, waaronder bodybuilding- en powerliftingfederaties die de WADA-code erkennen, voeren ook op amateurwedstrijden tests uit.
Als iemand een concrete juridische vraag heeft — bijvoorbeeld over de invoer van geneesmiddelen voor persoonlijke behandeling of over de gevolgen van een in beslag genomen pakket — dan is de juiste stap overleg met een jurist die gespecialiseerd is in het betreffende rechtsgebied.
Conclusies van de redactie
De juridische status van oxymetholon wordt bepaald door drie onafhankelijke niveaus: farmaceutisch recht, strafwetgeving en antidopingregels.
In Oekraïne is legale handel alleen mogelijk voor geregistreerde middelen op recept; illegale verkoop van sterk werkende stoffen en handel in vervalsingen leiden tot aansprakelijkheid. In de EU verschillen de benaderingen van land tot land — van het ontbreken van straf voor persoonlijk bezit tot strafrechtelijke aansprakelijkheid voor bezit.
Voor sporters is oxymetholon altijd verboden, en de sancties kunnen oplopen tot enkele jaren diskwalificatie.
We raden ook aan kennis te nemen van onze artikelen over vervalsingen van oxymetholon, over de metabolieten ervan die tijdens dopingcontrole worden aangetroffen, en over de wisselwerking van het middel met geneesmiddelen.
Literatuurlijst
- World Anti-Doping Agency. World Anti-Doping Code International Standard: Prohibited List. Montreal: WADA; оновлюється щорічно.
- World Anti-Doping Agency. World Anti-Doping Code 2021. Montreal: WADA; 2021.
- Directive 2001/83/EC of the European Parliament and of the Council of 6 November 2001 on the Community code relating to medicinal products for human use. Official Journal of the European Communities. 2001;L311:67–128.
- Directive 2011/62/EU of the European Parliament and of the Council of 8 June 2011 amending Directive 2001/83/EC as regards the prevention of the entry into the legal supply chain of falsified medicinal products. Official Journal of the European Union. 2011;L174:74–87.
- UNESCO. International Convention against Doping in Sport. Paris: UNESCO; 2005.
- Council of Europe. Anti-Doping Convention (ETS No. 135). Strasbourg; 1989.
- Кримінальний кодекс України від 05.04.2001 № 2341-III (зі змінами).
Andriy Melnyk
Krachttrainer, auteur van programma's voor beginners en gevorderden. Schrijft over trainingsplanning.
